Cơ hội nào cho Việt Nam phát triển hệ sinh thái số

03:00 PM 06/12/2018 In bài viết

Tạo thuận lợi cho DN Việt phát triển hệ sinh thái số

Ông Lê Duy Tiến, Vụ Khoa học Công nghệ, thành viên thường trực của Tổ công tác thúc đẩy hệ sinh thái số Việt Nam, đơn vị được Bộ trưởng Bộ TTTT Nguyễn Mạnh Hùng thành lập vào giữa tháng 9/2018 với mục tiêu thúc đẩy việc kết nối giữa nhà nước và doanh nghiệp (DN), cho biết sau hơn 2 tháng hoạt động, tổ công tác đã phác họa nên một bức tranh sơ bộ về hệ sinh thái số Việt Nam.

Ông Lê Duy Tiến, thành viên thường trực của tổ công tác thúc đẩy hệ sinh thái số Việt Nam

Hệ sinh thái số gồm rất nhiều các sản phẩm dịch vụ khác nhau. Tuy nhiên, Bộ TTTT xác định 5 nhóm sản phẩm mà Bộ sẽ thúc đẩy trong thời gian tới. Đó là mạng xã hội Việt Nam, công cụ tìm kiếm Việt Nam, trình duyệt Việt Nam, phần mềm diệt virus và hệ điều hành Việt Nam.

Năm nhóm sản phẩm này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Hệ điều hành là môi trường cài đặt ứng dụng. Phần mềm diệt virus có vai trò bảo vệ hệ điều hành và ứng dụng khác khỏi nguy cơ bị tấn công. Trong khi đó, công cụ tìm kiếm thúc đẩy sự hiện diện của hệ sinh thái mạng trong nước.

Quan điểm của Bộ TTTT là hệ sinh thái số Việt Nam phải được phát triển và cung cấp bởi DN Việt Nam, hoạt động theo quy luật cung cầu của thị trường. Nhà nước sẽ tạo ra “luật chơi” chung thông qua các cơ chế chính sách thuận lợi để DN nội có thể tạo ra sản phẩm, dịch vụ của hệ sinh thái số. Tuy nhiên, Bộ TTTT sẽ không làm thay mà chỉ đóng vai trò thúc đẩy, chính các DN mới là hạt nhân của hệ sinh thái số.

Trong thời gian tới, Bộ TTTT sẽ dành sự ưu tiên cho các DN có sản phẩm, dịch vụ chứng minh được năng lực của mình trên thị trường. Bộ sẽ tìm cách huy động nguồn lực từ xã hội, từ các nhà đầu tư để giúp đỡ cho DN. Tuy nhiên, sản phẩm dịch vụ Việt Nam phải có sự khác biệt so với các sản phẩm hiện có trên thị trường, đáp ứng đúng nhu cầu của người Việt Nam.

Hệ sinh thái IoT được VNG giới thiệu tại Internet Day 2018

Trao đổi về cơ hội phát triển hệ sinh thái số Việt Nam, ông Tiến đề cập đến một số thống kê đáng chú ý. Những con số thống kê của The Research Service đã chỉ ra rằng, Facebook và Youtube hiện đang chiếm lĩnh thị trường mạng xã hội tại Việt Nam và trên khắp thế giới. Việt Nam hiện được xếp thứ 7 về số lượng người dùng Facebook với khoảng 60 triệu người sử dụng. TP. Hồ Chí Minh thậm chí còn xếp thứ 6 về lượng người sử dụng Facebook tại các khu đô thị.

Theo khảo sát của tổ công tác thúc đẩy hệ sinh thái số Việt Nam, trong số các quốc gia mà Facebook được phép hoạt động, Nga là quốc gia duy nhất mà mạng xã hội này không chiếm được phần lớn thị phần. Thay vào đó, hầu hết thị phần mạng xã hội tại Nga nằm trong tay VK (Vkontakte), một mạng xã hội do chính người Nga phát triển. VK có khoảng 100 triệu người dùng thường xuyên tại Nga. Mạng xã hội này cũng phổ biến tại các nước thuộc khối Cộng đồng các Quốc gia độc lập (SNG) với tổng cộng khoảng 170 triệu người dùng.

Tại một quốc gia khác là Trung Quốc, Facebook và Youtube cũng chiếm thị phần rất nhỏ. Tuy nhiên, khác với Nga, Trung Quốc có sự cấm đoán và kiểm duyệt chặt chẽ với các mạng xã hội nước ngoài. Trong khi đó, các sản phẩm dịch vụ số nội địa tại Trung Quốc lại hình thành được một hệ sinh thái riêng với khả năng đáp ứng tốt nhu cầu của người dùng nội địa.

Tại Việt Nam, bên cạnh sự phổ biến của Facebook và Youtube, một doanh nghiệp nội là Zalo hiện có khoảng 40 triệu người sử dụng hàng tháng. Thời gian sử dụng mạng xã hội trung bình của người Việt Nam là 2,12 giờ trên Zalo và 3,55 giờ trên Facebook, chiếm quá nửa tổng số thời gian mà người dùng sử dụng Internet trong ngày.

Theo kết quả khảo sát năm 2017 của viện nghiên cứu Pew Research, người Việt Nam đứng thứ 4 trên thế giới về sở thích đọc tin tức trên mạng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những quốc gia càng phát triển thì người dân ở đó lại càng có thói quen đọc tin tức online. Hay nói một cách khác, việc đọc tin tức online tỷ lệ thuận với trình độ phát triển kinh tế của các nước.

Tuy nhiên, có một điểm đặc biệt là trong nhóm các quốc gia có GDP ở mức thấp, người Việt Nam lại cho thấy sự vượt trội về sở thích đọc tin tức online trên mạng. Về điểm này, Việt Nam có sự tương đồng với Hàn Quốc khi người dân ở quốc gia này cũng có sở thích đọc tin tức online vượt trội so với các nước có cùng chung mức độ phát triển GDP.

Trước thực trạng hiện tại của môi trường mạng xã hội tại Việt Nam, định hướng của Bộ TTTT là thúc đẩy sự phát triển của các mạng xã hội trong nước. Điều này được thực hiện bằng việc tạo ra môi trường chính sách công bằng cho các DN trong và ngoài nước, tránh tình trạng bảo hộ ngược như nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã từng đề cập.

Theo ông Lê Duy Tiến, Bộ TTTT sẽ thúc đẩy các sản phẩm dịch vụ có số lượng người sử dụng lớn trên thị trường. Những DN này biết được sở thích và hành vi của người dùng, từ đó có thể tạo nên biểu đồ về thói quen của người dùng trên mạng. "Bộ sẽ thúc đẩy những DN lớn tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới. Bên cạnh đó, Bộ cũng thúc đẩy các DN nhỏ và vừa tạo ra hệ sinh thái vệ tinh, gồm những mạng xã hội có quy mô nhỏ hơn và chuyên biệt, tập trung vào các cộng đồng có cùng chung một tính chất như kết nối nhà trường và phụ huynh học sinh, kết nối bệnh nhân với bệnh viện, cộng đồng của các khu dân cư...".

Trải nghiệm tính năng thanh toán bằng QR Code

Một công việc quan trọng khác cần phải làm là tìm kiếm việc chuyển giao công nghệ và hợp tác kinh doanh với những đối tác nước ngoài có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển mạng xã hội, ông Tiến cho hay.

Cơ hội cho DN Việt

Google hiện là công cụ tìm kiếm số 1 trên bình diện toàn cầu. Điều này chỉ duy nhất không đúng ở hai nước, đó là Trung Quốc và Nga. Nhiều ý kiến cho rằng Google không thể phát triển tại Trung Quốc do bị cấm chặn. Tuy nhiên, theo phân tích của ông Tiến, thực tế đã chỉ ra rằng, ở trước thời điểm bị đánh bật khỏi Trung Quốc năm 2010, dù đã rất cố gắng, Google chưa bao giờ chiếm được quá 30% thị phần tìm kiếm quốc tại đất nước này. Điều này cho thấy sức mạnh của các công cụ tìm kiếm nội địa tại Trung Quốc. Còn tại Nga, dù Google không bị cấm chặn như Trung Quốc, thế nhưng công cụ tìm kiếm nội địa là Yandex vẫn chiếm thị phần cao hơn. Yandex hiện cũng đang có xu hướng phát triển và tạo nên một hệ sinh thái rộng lớn, theo hướng Amazon của người Nga.

Tại Việt Nam, theo thống kê tháng 11/2018 trên Stat Counter, Google hiện vẫn giữ vị trí số 1 với 95,27% thị phần tìm kiếm. Đứng thứ 2 trong bảng xếp hạng này là Cốc Cốc với 2,58%. Trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, từng tồn tại nhiều công cụ tìm kiếm Made in Việt Nam, tuy nhiên hiện chỉ còn mình Cốc Cốc là có khả năng bám trụ.

Tuy chiếm thị phần khá khiêm tốn so với Google, thế nhưng thị phần tìm kiếm trên di động của Cốc Cốc đang tăng trưởng rất tốt. Theo số liệu của Stat Counter, trong vòng 1 năm, tốc độ tăng trưởng về thị phần tìm kiếm mobile của Cốc Cốc là khoảng gần 3 lần.

Trong một vài năm tới, nếu không có thay đổi gì đặc biệt, Google vẫn sẽ thống trị thị phần tìm kiếm Việt Nam. Tuy nhiên ông Tiến cũng cho rằng, điều này không đồng nghĩa với việc các công cụ tìm kiếm do người Việt phát triển không có cơ hội vươn lên. Điều này có thể được minh chứng thông qua sự tồn tại và phát triển của Cốc Cốc.

Nhận định về thị trường, vị chuyên gia này cho biết, trong thời gian tới, các công cụ tìm kiếm Việt nên tập trung vào việc phát triển công cụ tìm kiếm trên di động. Bên cạnh đó, cần áp dụng các mô hình tìm kiếm theo xu hướng công nghệ mới. Nếu sử dụng các công nghệ tìm kiếm mới, chúng ta vẫn còn có cơ hội, ông Tiến nói.

Lấy ví dụ về điều này, ông Tiến cho biết Google đang thử nghiệm việc trả kết quả trực tiếp thay vì danh sách các liên kết trên công cụ tìm kiếm. Nếu đi theo hướng này, các công cụ tìm kiếm Việt Nam có thể có cơ hội lớn trong tương lai. 

Ông Vũ Minh Trí, Phó Tổng Giám đốc VNG

Chia sẻ quan điểm về hệ sinh thái số, ông Vũ Minh Trí, Phó Tổng Giám đốc VNG phụ trách Điện toán Đám mây kiêm Tổng Giám đốc VinaData cho rằng một hệ sinh thái số sẽ bao gồm 4 yếu tố chính: Tất cả những thứ có thể tạo ra tín hiệu số (con người, đồ vật), vì ngay cả 1 con chip vô tri vô giác cũng có thể tạo ra nội dung; Hạ tầng để con người gửi dữ liệu số lên và lưu trữ; Chính sách: Ai, hạ tầng nào được phép gửi dữ liệu, lưu dữ liệu…; Quy trình là những định thiết bị nào nói chuyện với thiết bị nào, tần suất như thế nào, ra sao…

Để quản lí tốt, để kinh doanh tốt hệ sinh thái số thì có 3 công nghệ lớn mà nhiều DN tập trung, gồm: dữ liệu lớn (big Data) để lưu, quản lí dữ liệu và bảo mật dữ liệu; Học máy (machine learning) hay phân tích, xử lý dữ liệu (Data Analytics) để có thể hiểu được dữ liệu đó. Rất nhiều người nói về AI (trí tuệ nhân tạo), nhưng nói về AI thì cũng cần lưu ý bao gồm Narrow AI và Super Intelligent AI. Super AI chỉ dùng cho nhà khoa học, còn Narrow AI thì rất đơn giản như là chiếc xe có thể tự hiểu được giao thông trên đường và tự lái hay máy tính có thể hiểu được giao dịch nào là giả mạo,… thì đó là những bài toán rất hẹp. DN thì sẽ phù hợp hơn với Narrow AI, Narrow AI là Deep Learning (học sâu), nằm trong học máy là chủ yếu.

Nhóm công nghệ quan trọng nhất làm cho mọi thứ kết nối với nhau là IoT. Chính sách của Nhà nước sẽ đóng một vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ dữ liệu và giúp nó phát triển theo đúng hướng. Ở một số quốc gia mà dữ liệu phát triển lệch lạc thì lượng dữ liệu dù rất lớn nhưng lại không có công cụ học máy để “hiểu” về dữ liệu đó, và như vậy là không hiệu quả. Hầu hết chúng chỉ là dữ liệu, thông số thô.

Các chuyên gia tọa đàm về xây dựng hệ sinh thái số tại Việt Nam

Tại Tọa đàm trong khuôn khổ Ngày hội ATTT Việt Nam, ông Nguyễn Hòa Bình, CEO Tập đoàn NextTech cho biết Nextech được thành lập được 17 năm, hoạt động từ thương mại điện tử, thanh toán điên tử cho đến logistic,.. ngoài ra chúng tôi cũng  đang mở rộng thị trường các dịch vụ nền tảng, tạm gọi là điện tử hóa .

Nói về Người chơi và luật chơi ở nền kinh tế số Việt Nam, ông Bình cho biết: Thứ nhất, về cơ cấu người chơi - người tiêu dùng, Việt Nam được đánh giá  trong thời gian tới là thị trường hấp dẫn nhất tại Đông Nam Á, sau Indonesia; đồng thời, thị trường Việt Nam được các nhà đầu tư mạo hiểm trên thế giới đánh giá một trong những thị trường hấp dẫn để đầu tư trong nền kinh tế số từ nay đến 2022. Thành phần thứ hai trong nền kinh tế số là các DN mà các DN Việt luôn được đánh giá cao.

Ông Tuấn Anh, Công ty BKAV cho biết thời gian vừa rồi, Bộ TTTT đã làm việc DN CNTT tại Việt Nam nhằm  xác định 5 thế mạnh, xây dung phát triển hệ sinh thái số, trong đó có 1 nội dung về bảo đảm ATTT. Trong lĩnh vực này, có thể nói BKAV đi đầu trong lĩnh vực này. Trong đó, BKAV hướng đến 2 nhóm thị trường cá nhân và đơn vị cơ quan nhà nước. Đối với thị trường cá nhân trả phí mua bản quyền phần mềm diệt virus, BKAV đang chiếm đa số thị phần khách hàng. Theo ông, các DN Việt cũng phải có tâm thế riêng của mình trong cuộc chiến với DN nước ngoài. Ở BKAV. “Chúng tôi quan niệm Việt Nam hoàn toàn ngang ngửa, thậm chí có những sản phẩm vượt trội so với nhà cung cấp nước ngoài. Nếu chưa bước vào trận đấu mà ta đã nghĩ là mình thua thì làm sao thắng được. Do đó, phải có tâm thế như vậy thì mới có khả năng thành công được", ông Tuấn Anh nhấn mạnh.

Trong chương trình xây dựng hệ sinh thái số, thì bên cạnh sự hỗ trợ của cơ quan quản lý, nội lực DN rất quan trọng. Sản phẩm, dịch vụ phải có chất lượng đủ tốt thì cộng thêm khoảng 5-10% hỗ trợ từ Chính phủ sẽ thành công, chứ nếu sản phẩm không đủ tốt, cố hỗ trợ cũng sẽ phản tác dụng.

Lan Phương, Ảnh Mạnh Vỹ