Các trung tâm công nghệ Đông Nam Á chạy đua để trở thành Thung lũng Silicon tiếp theo

09:34 AM 30/10/2018 In bài viết

Với quá nhiều các yếu tố, các thành phố ở Singapore đến thành phố Hồ Chí Minh ở Việt Nam đang cạnh tranh để trở thành Thung lũng Silicon tiếp theo –không chỉ có nhà nước hỗ trợ các startup khởi nghiệp thành công mà còn có các nhà cố vấn, nhà đầu tư và các tổ chức khác hỗ trợ họ.

Nikkei Asian Review đã xem xét các tiêu chí khác nhau, từ số lượng startup, đến chi phí của không gian văn phòng và chọn năm thành phố dưới đây là nơi “nóng” nhất cho sự đổi mới ở Đông Nam Á.

Singapore

Đầu năm 2015, Sinuhe Arroyo đã tìm ra một cơ hội cho startup về trí tuệ nhân tạo của mình có thể giành được hợp đồng với một cơ quan chính phủ ở Singapore. Nhưng các đồng nghiệp của anh cảnh báo về hợp đồng này, vì công ty của họ, Taiger, dù có trụ sở tại Singapore, lại được hợp nhất ở Tây Ban Nha.

Arroyo, người sáng lập và giám đốc điều hành của công ty, đã quyết định giành lấy cơ hội - và thật ngạc nhiên khi Taiger trở thành công ty nước ngoài đầu tiên giành được hợp đồng từ chính phủ Singapore.

Nhóm nghiên cứu của Taiger đã từ Hoa Kỳ chuyển đến Singapore vào cuối năm 2014 bởi vì họ thấy thị trường công nghệ cao đầy tiềm năng, minh bạch và phát triển nhanh hơn ở châu Á.

Trong năm 2016, sau khi nhận được thêm hai gói thầu của chính phủ, Taiger tái hợp tại Singapore. Năm sau, cơ quan hỗ trợ các dự án startup của Singapore - SGInnovate đã đầu tư vào Taiger trong vòng gây quỹ đầu tiên, cùng với công ty cổ phần tư nhân Tembusu Partners.

Hôm nay Taiger một ví dụ điển hình đối với các startup về trí tuệ nhân tạo của Singapore. Khách hàng của nó bao gồm các công ty toàn cầu như Tập đoàn AIA, Banco Santander, Ngân hàng Mỹ Merrill Lynch và Standard Chartered. Và Arroyo tư vấn cho các nhóm chính phủ về chiến lược trí tuệ nhân tạo quốc gia.

Được thành lập như một trung tâm tài chính, từ lâu Singapore đã trở thành trung tâm khởi nghiệp hàng đầu ở Đông Nam Á nhờ sự kết hợp giữa nguồn vốn sẵn có và chính sách của chính phủ. Theo Enterprise Singapore, số lượng các công ty khởi nghiệp ở thành phố tăng từ khoảng 2.800 đơn vị năm 2003 lên 4.300 đơn vị trong năm 2016. Nguồn vốn đầu tư mạo hiểm đã tăng từ 80 triệu USD trong năm 2010 lên 1,2 tỷ USD vào năm 2017, theo KPMG.

Nhà tư bản đầu tư mạo hiểm Singapore, Yinglan Tan, nhìn thấy một "cơ hội trọn đời" ở quê nhà của mình. Ông rời Sequoia Capital năm ngoái để sáng lập công ty đầu tư mạo hiểm của riêng mình, Insignia Ventures Partners, có trụ sở tại Singapore.

Ông thấy nhiều khả năng cho sự tăng trưởng, lưu ý rằng tổng vốn hóa thị trường ngành công nghiệp công nghệ của Đông Nam Á là khoảng 20 tỷ USD, so với 300 tỷ USD ở Ấn Độ, trong đó GDP bình quân đầu người là 1.700 USD thấp hơn một nửa so với 3.800 USD của Đông Nam Á. Tan cho biết: "Ngành công nghiệp công nghệ Đông Nam Á phải có ít nhất 100 tỷ đô la, trong đó thể hiện một cơ hội lớn cho nhiều loại hình khởi nghiệp".

Ông cũng cho biết, Singapore đang thu hút các nhà đầu tư toàn cầu muốn sử dụng nó làm cơ sở để đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao của Đông Nam Á, chủ yếu là do luật pháp và chế độ thuế của đất nước. Nó cũng thu hút các doanh nhân và các tài năng khác nhờ vào sự dễ dàng trong việc kinh doanh, chất lượng cuộc sống và trình độ học vấn cao.

Một trong những yếu tố quan trọng đó là không gian vườm ươm. Chính phủ Singapore cũng đã chủ động bồi dưỡng khía cạnh này.

Vào năm 2011, Đại học Quốc gia Singapore đã phát động một không gian khởi nghiệp được gọi là Block 71 trong một tòa nhà công nghiệp đã được cải tạo. Block 71 đã thông qua một chiến lược tương tự như 500 Startups, vườn ươm tiên phong đưa ra một năm trước đó tại Silicon Valley.

Hôm nay Block 71 là một cụm bảy tòa nhà đặt trên một mảnh đất rộng 16.000 mét vuông. Nó bao gồm 250 startup và 30 vườn ươm - làm cho nó trở thành một trong những nhóm khởi nghiệp lớn nhất trên thế giới.

Jakatar

Thủ đô của Indonesia có thể không phải là nơi dễ dàng nhất để làm kinh doanh - thành phố bị cản trở bởi sự ùn tắc giao thông. Nhưng bất chấp sự phức tạp, Jakarta gần đây đã trở thành một trong những trung tâm khởi nghiệp thú vị nhất Đông Nam Á.

Indonesia tự hào có bốn con kỳ lân - các công ty khởi nghiệp có giá trị từ 1 tỷ đô la trở lên - và đây là nơi nhận vốn mạo hiểm lớn thứ hai ở Đông Nam Á, chỉ sau Singapore. Các công ty vốn mạo hiểm đã bơm 1,4 tỷ USD vào 123 giao dịch trong năm 2016, gấp đôi giá trị cam kết của họ một năm trước đó, theo tư vấn AT Kearney và Google. Giá trị giao dịch cũng nhiều hơn gấp đôi vào năm 2017.

Ridzki Syahputera, giám đốc phát triển doanh nghiệp của Convergence Ventures, một công ty đầu tư mạo hiểm địa phương cho biết."Bây giờ chúng tôi đang thấy sự gia tăng vững chắc hơn của các công ty khởi nghiệp". Đây là tiềm năng thị trường của Indonesia khiến các nhà đầu tư quốc tế vô cùng phấn khích. Nước này có dân số lớn thứ tư thế giới, với hơn 260 triệu dân, 60% trong số đó dưới 40 tuổi. Họ cũng có nhiều hiểu biết về kỹ thuật số.

Không giống như các nước có thị trường nội địa nhỏ hơn như Singapore hay Hàn Quốc, các startup của Indonesia tập trung vào lĩnh vực tiêu dùng. Những con kỳ lân của nó lấy người tiêu dùng làm trung tâm: Tokopedia và Bukalapak là các công ty thương mại điện tử, trong khi Go-Jek bắt đầu như một ứng dụng đặt xe và bây giờ là một nền tảng để đặt hàng một loạt các dịch vụ hàng ngày. Traveloka là một dịch vụ du lịch trực tuyến.

Các startup tiếp theo đã tập trung vào các dịch vụ phụ trợ như thanh toán, hậu cần và công nghệ quảng cáo. Những con kỳ lân của đất nước hiện đang là người mua lại những doanh nghiệp mới này - tiếp thêm sinh lực cho hệ sinh thái ở thủ đô của quốc gia này.

Sự thúc đẩy của Tổng thống Joko Widodo khiến Indonesia trở thành nền kinh tế kỹ thuật số lớn nhất trong khu vực. Chính quyền của ông sẽ ủng hộ 1.000 công ty khởi nghiệp vào năm 2020 với tổng trị giá 10 tỷ đô la và đóng vai trò quan trọng trong chương trình Nexticorn, tập hợp các công ty khởi nghiệp địa phương đầy hứa hẹn với các nhà đầu tư quốc tế để hỗ trợ tài trợ giai đoạn hai.

Vào năm 2017, Widodo đã ra lệnh cho các bộ ngành liên quan hỗ trợ các công ty khởi nghiệp, bao gồm cả việc tài trợ cho các vườn ươm. Chính quyền của ông cũng giúp các công ty thương mại điện tử dễ dàng nhận các khoản vay ngân hàng có lãi suất thấp và cung cấp các thủ tục thuế đơn giản cho những doanh nghiệp có doanh thu hàng năm dưới 4,8 tỷ rupiah.

Bangkok

Cơ sở hạ tầng phát triển, tiếp cận tốt với các thị trường lân cận, giá cả phải chăng và thời tiết tốt chỉ là một số lý do tại sao các công ty khởi nghiệp đang mọc lên ở thủ đô của Thái Lan.

Michael Cluzel, người đồng sáng lập và giám đốc điều hành nhà hàng của Eatigo, đã chọn Bangkok làm trụ sở chính và thị trường đầu tiên của ứng dụng vì tỷ lệ thâm nhập Internet di động cao và môi trường cạnh tranh kém so với các nền kinh tế phương Tây tiên tiến.

Eatigo cung cấp cho thực khách giảm giá theo thời gian - các giao dịch tốt hơn trong giờ cao điểm - để các quán ăn có thể lấp đầy các bàn trống của họ. Cluzel có ý tưởng từ cách các hãng hàng không và khách sạn thay đổi giá của họ tùy thuộc vào tình trạng sẵn có.

Cluzel trả lời phỏng vấn với tạp chí Nikkei Asian Review: "Không ai trên thế giới đã từng tạo một ứng dụng như vậy cho các nhà hàng trước đó nên chúng tôi cần phát minh ra một hướng đi mới. Chúng tôi không muốn làm điều đó thông qua một bộ lọc tìm kiếm ở New York hay San Francisco - chúng tôi muốn ở trong một thị trường mà chúng tôi có thể học hỏi, và châu Á là nơi dừng chân của tôi".

Bangkok là nơi thích hợp cho Eatigo, với dân số 8,2 triệu người, tầng lớp trung lưu tăng cao, số lượng đối thủ về các ứng dụng nhà hàng, văn hóa ăn uống không nhiều, và trên tất cả - người tiêu dùng yêu thích sự giảm giá.

Cluzel và ba người đồng sáng lập của ông cũng thấy Bangkok là một bàn đạp cho các thị trường châu Á khác.

Sau khi ra mắt tại Bangkok vào năm 2014, ứng dụng hiện có mặt tại 6 quốc gia, bao gồm các thị trường cạnh tranh như Manila, Kuala Lumpur, Mumbai, Singapore và Hồng Kông - và đã chiếm được thị phần hàng đầu ở nhiều quốc gia.

Các công ty khởi nghiệp đa quốc gia như Eatigo không phải là điều hiếm thấy ở Bangkok. Doanh nhân Nhật Bản Yojiro Koshi đã chọn Bangkok làm cơ sở cho TalentEx, nơi cung cấp các dịch vụ liên quan đến nguồn nhân lực, một phần vì ông thích sự kết hợp giữa sự phát triển đô thị và khả năng sinh tồn.

Ông cho biết: "Bangkok phù hợp với gia đình tôi, so với Singapore quá đắt đỏ, hoặc Jakarta, nơi vẫn còn thiếu rất nhiều cơ sở hạ tầng cơ bản như giao thông công cộng". Bangkok cũng có một lượng lớn các tập đoàn Nhật Bản có thể là khách hàng tiềm năng của ông.

Sự hỗ trợ của chính phủ đang gia tăng được thiết lập để thu hút thêm nhiều công ty mới khởi nghiệp đến Thái Lan, đặc biệt là Bangkok. Cơ quan quân sự đã đặt khởi nghiệp là một nhân tố quan trọng trong chính sách "Thái Lan 4.0", nhằm chuyển đổi các ngành công nghiệp của quốc gia từ lao động sang định hướng công nghệ và dựa trên tri thức.

Một trở ngại mà các doanh nhân khởi nghiệp ở Thái Lan chính là khung hạn chế 49% vốn sở hữu nước ngoài, khiến họ không nhận được tiền từ các công ty đầu tư mạo hiểm nước ngoài và một loạt lĩnh vực kinh doanh không có giới hạn cho người nước ngoài trừ khi họ có người đồng sáng lập là người Thái Lan.

Tuy nhiên, ba chính sách của chính phủ - Đạo luật Thailand Startup Act, Regulatory Sandbox Act và Thai Bayh-Dole Act - đang trong giai đoạn xem xét có thể giảm bớt một số hạn chế này. Ví dụ, một điều khoản trong dự thảo Thailand Startup Act sẽ cho phép các công ty mới thành lập 100% vốn nước ngoài. Các quy định mới được dự kiến sẽ được ban hành trước cuộc tổng tuyển cử tiếp theo, có thể đến sớm nhất là tháng 2 năm 2019.

Cơ hội tài trợ cũng đang tăng lên. Các công ty khởi nghiệp Thái Lan đã kiếm được ít nhất 100 triệu USD trong năm 2017, tăng gấp 10 lần so với năm 2013, theo trang web khởi nghiệp Techsauce. Các tập đoàn Thái Lan và các doanh nghiệp nhà nước đã tung ra một loạt các công ty đầu tư mạo hiểm và các chương trình tăng tốc trong một hoặc hai năm qua. Và vào tháng 5, Sở giao dịch chứng khoán Thái Lan đã khởi động một nền tảng huy động vốn từ cộng đồng cho các công ty mới thành lập và các doanh nghiệp vừa và nhỏ để tài trợ nguồn từ các nhà đầu tư tổ chức và vốn đầu tư mạo hiểm.

Vốn nước ngoài cũng đang chảy vào. David Jou, người đồng sáng lập người Mỹ gốc Hàn của Pomelo cho biết "Các nhà đầu tư của chúng tôi đã tạo ra rất nhiều cơ hội mới cho công ty Thái Lan của chúng tôi. Thương hiệu thời trang nhanh tập trung chủ yếu vào các thị trường châu Á. Tất cả các nhà thiết kế đều được thuê tại địa phương để phù hợp với thị hiếu địa phương và giá của họ chỉ bằng một nửa so với các thương hiệu thời trang phương Tây như Zara và H & M.

Penang

Hai năm sau khi Anthony Tan và Tan Hooi Ling ra mắt ứng dụng gọi xe MyTeksi tại Malaysia, công ty - sau đó đổi tên thành Grab - chuyển trụ sở chính của mình sang Singapore láng giềng. Kể từ khi khởi động vào năm 2014, Grab đã trở thành một công ty trị giá 10 tỷ đô la và tiếp quản công việc kinh doanh tại Đông Nam Á của Uber.

Nhưng Ashran Ghazi, người điều hành Trung tâm sáng tạo toàn cầu của Malaysia, MaGIC, nói rằng ông không sống trong quá khứ. Cơ quan của ông, được thành lập vào năm 2014 để nâng cao thế hệ doanh nhân tiếp theo của đất nước, tập trung vào việc xây dựng "các công ty tuyệt vời". Việc giữ cho các công ty khởi nghiệp thành công ở Malaysia không phải là một yếu tố quan trọng.

Không có sự thiếu hụt của các doanh nhân trong nước, nhiều người trong số họ đang tập trung ở đảo phía bắc Penang. Trong số đó có Ai Ching Goh, người đã từ bỏ công việc tiếp thị của mình tại Procter & Gamble để thiết lập Piktochart, một ứng dụng truyền thông trực quan giúp các nhà thiết kế có thể tạo infographics dễ dàng hơn. Được thành lập vào năm 2012, Piktochart tự hào có hơn 13 triệu người dùng đã đăng ký - khoảng một nửa trong số đó là ở Bắc Mỹ.

Penang từ lâu đã là nơi có các công ty đa quốc gia, bao gồm cả công ty sản xuất chip khổng lồ Intel, đã nuôi dưỡng một lực lượng lao động kỹ thuật mạnh mẽ. Chính quyền tiểu bang đang đẩy mạnh hơn để khuyến khích tinh thần kinh doanh.

Một startup khác của Penang là EasyParcel, một nhà cung cấp dịch vụ chuyển phát bưu kiện trực tuyến đã gắn liền với hơn 10 hãng giao thông, bao gồm cả DHL và FedEx. Sau bốn năm hoạt động, EasyParcel có hơn 400.000 người dùng tại Malaysia, Indonesia, Singapore và Thái Lan, kiếm được một khoản lợi nhuận từ việc chiết khấu số lượng lớn.

Hầu hết các công ty khởi nghiệp này đều có chung một tính năng: hỗ trợ của chính phủ dưới mọi hình thức, đặc biệt là tài trợ. Quỹ Cradle Fund là một trong những cơ quan chính phủ đã nuôi dưỡng các startup từ năm 2003, giải ngân các khoản tài trợ từ 25.000ringgit ($ 6,012) đến 800.000 ringgit.

Quỹ đã hỗ trợ hơn 700 công ty khởi nghiệp dựa trên công nghệ, cũng đã trở thành một nguồn vốn mạo hiểm. Với quy mô đầu tư là 1 triệu ringgit và 3 triệu ringgit cho mỗi công ty, Cradle Seed Ventures sở hữu toàn bộ cổ phần thiểu số nhưng không quá 25% trong các công ty tham gia vào công nghệ di động, phần mềm và giải pháp doanh nghiệp và phần cứng kỹ thuật.

Để theo kịp xu hướng toàn cầu, quỹ này đang tìm kiếm các công ty hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và công nghệ blockchain.

Thành phố Hồ Chính Minh

Khi nền tảng thương mại điện tử Sendo đã gây quỹ được 50 triệu đô la trong năm nay từ SoftBank và các nhà đầu tư nước ngoài khác, nó phản ánh hai xu hướng tại Việt Nam: bùng nổ doanh số bán hàng trực tuyến và tăng lãi suất tại một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất châu Á.

Là một nền tảng thương mại điện tử cho các cá nhân và doanh nghiệp nhỏ bán hàng hóa của họ, Sendo đã được hưởng lợi từ tăng trưởng doanh thu trực tuyến hàng năm mạnh mẽ là 30% ở Việt Nam trong những năm gần đây. Tốc độ tăng trưởng cao dự kiến ​​sẽ tiếp tục ít nhất đến năm 2020, theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam.

Nguyễn Đắc Việt Dũng, Chủ tịch của Sendo, nói rằng ông dự định sẽ tăng thêm tiền đầu tư để tiếp tục phát triển. Ông cho biết trong một cuộc phỏng vấn gần đây."Chúng tôi sẽ tìm kiếm một hoặc hai vòng gây quỹ trong năm năm tới".

Môi trường khởi nghiệp của Việt Nam kém phát triển hơn so với các đối thủ trong khu vực như Singapore hay Indonesia, nhưng Chính phủ Việt Nam đang hướng tới việc thay đổi điều đó. Nó đã thành lập ba khu công nghệ cao chính tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, và đang tạo ra những ưu đãi cho sự phát triển của các doanh nghiệp công nghệ cao mới - bao gồm cả việc dự kiến khởi động ​​quỹ đầu tư trị giá 85 triệu đô la trong năm nay.

Thành phố Hồ Chí Minh đã khởi công xây dựng một vườn ươm cho các công ty khởi nghiệp công nghệ địa phương trong Khu Công nghệ cao Sài Gòn, nơi có những gã khổng lồ công nghệ như Intel và Samsung. Cơ sở này sẽ bao gồm một diện tích hơn 11.000 mét vuông, và các quan chức cho biết thành phố đã chi 90 triệu đô la cho các chương trình startup ở đó trong hai năm qua. 

Việt Nam không giữ số liệu thống kê về các công ty mới khởi nghiệp, nhưng nhà tư vấn Pan-Asia Dezan Shira & Associates cho biết 290 triệu USD đã được đầu tư cho 92 công ty khởi nghiệp Việt Nam vào năm 2017. Theo trang tin Techsauce, có khoảng 3.000 công ty khởi nghiệp hoạt động trong năm ngoái.

Đầu tư đến từ trong và ngoài Việt Nam. Tiki, một nền tảng thương mại điện tử khác, đã huy động được 54 triệu USD từ JD.com của Trung Quốc trong năm nay, sau khu huy động được 17 triệu USD từ công ty internet VNG năm 2016 và một khoản tiền không được tiết lộ từ CyberAgent Ventures, Seedcom và Sumitomo. Momo, ví điện tử và ứng dụng thanh toán, đã nhận được 28 triệu đô la từ Standard Chartered Private Equity và Goldman Sachs vào năm 2016.

IDG Ventures Việt Nam là công ty đầu tư mạo hiểm đầu tiên tập trung vào các công ty khởi nghiệp công nghệ trong nước khi ra mắt vào năm 2004. Quỹ quản lý 100 triệu USD và đầu tư vào 40 công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, truyền thông và công nghiệp tiêu dùng. Năm nay, VinaCapital, một quỹ đầu tư quản lý tài sản trị giá 1,8 tỷ USD, đã khai trương quỹ đầu tư mạo hiểm VinaCapital Ventures trị giá 100 triệu USD, một trong những quỹ đầu tư địa phương lớn nhất cho các công ty mới thành lập. Tổng cộng, có khoảng 70 quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động tại Việt Nam, hơn 2/3 số vốn là từ nước ngoài.

Phần lớn hoạt động khởi nghiệp công nghệ ở Việt Nam tập trung vào công nghệ blockchain và cryptocurrency - mặc dù thực tế là Việt Nam vẫn chưa tạo ra một khung pháp lý cho các ngành công nghiệp đó.

Nhưng nhiều công ty vẫn lạc quan về cơ hội cho các doanh nghiệp liên quan đến blockchain tại Việt Nam - bao gồm Nami Corp. Công ty đang phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo và blockchain cho hệ sinh thái đầu tư tài chính và các sản phẩm để quản lý các dịch vụ tài chính.

Ông Giáp Văn Đại, người đồng sáng lập 27 tuổi của Nami, cho biết."Việt Nam thiếu một khung pháp lý cho mật mã và công nghệ liên quan, có nghĩa là mọi người thường nhầm lẫn khi chúng ta nói về Bitcoin, tiền điện tử và blockchain. Phải mất bốn hoặc năm năm nữa trước khi kỹ thuật blockchain có thể được áp dụng trong các cộng đồng doanh nghiệp địa phương, vì nó sẽ mất thời gian để thị trường chấp nhận nó và cho các nhà chức trách đưa ra các quy định liên quan."

Theo ông Đại, ngành công nghiệp blockchain tại Việt Nam có khoảng 2.000 người, tăng từ 30 người vào năm 2017. Nhiều người trong số họ đã tốt nghiệp ở nước ngoài và có kinh nghiệm phát triển các ứng dụng, dịch vụ tài chính và các sản phẩm khác ở các nước phát triển, bao gồm Mỹ, Nhật và Singapore.

Gia Bảo