Cách mạng công nghiệp 4.0 và những tác động

02:45 PM 14/07/2017 In bài viết

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư: Cơ hội và thách thức

Khái niệm “Công nghiệp 4.0” (Industry 4.0) hay “nhà máy thông minh” lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ Công nghệ Hannover ở Cộng hòa Liên bang Đức vào năm 2011 nhằm “thông minh hóa” quy trình quản lý và sản xuất trong các ngành chế tạo. Nhờ áp dụng các công nghệ số tiên tiến, các máy móc được thông minh hóa đến từng bộ phận, có thể kết nối chia sẻ dữ liệu toàn cầu với nhau qua Internet. Không gian số và không gian vật lý hợp nhất với nhau để tối ưu hóa, tự động hóa theo thời gian thực, có tính dự báo trong mọi công đoạn sản xuất, bảo trì, nâng cấp… Qua đó giúp cắt giảm chi phí, đáp ứng nhanh và chính xác nhu cầu, tăng tính hiệu quả, linh hoạt, năng suất và chất lượng sản phẩm. Sự ra đời của Công nghiệp 4.0 ở Đức đã thúc đẩy một số nước như Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ xây dựng các chương trình phát triển tương tự nhằm duy trì lợi thế sản xuất cạnh tranh của mình.

Theo GS. Klaus Schwab, nhà sáng lập, chủ tịch điều hành của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) thì nhân loại đang đứng trước một cuộc cách mạng công nghiệp mới có thể sẽ thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc và quan hệ với nhau. Cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN4) đang được hình thành trên cơ sở CMCN3 – cuộc cách mạng số hóa đã bắt đầu diễn ra từ giữa thế kỷ 20. CMCN4 được đặc trưng bởi sự hợp nhất, tương tác của nhiều phát kiến công nghệ và làm mờ đi ranh giới giữa không gian vật lý (thực), số và sinh học.

Như vậy, CMCN4 có tiềm năng nâng cao mức thu nhập toàn cầu và cải thiện chất lượng sử dụng các sản phẩm và dịch vụ số. Chi phí vận chuyển và truyền thông sẽ giảm xuống, các chuỗi logistics và cung ứng toàn cầu sẽ hiệu quả hơn. Tất cả những điều này sẽ mở ra những thị trường mới và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, kèm theo đó cũng là những thách thức. CMCN4 có thể làm gia tăng sự bất bình đẳng, đặc biệt có tiềm năng gây đảo lộn thị trường lao động do trí tuệ nhân tạo được áp dụng trong tự động hóa (thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ 2). Không chỉ nhân lực kỹ năng thấp mà nhân lực kỹ năng trung bình sẽ dần bị trí tuệ nhân tạo, robot thay thế. Đặc biệt, trong cuộc cách mạng công nghiệp này, những yếu tố mà các nước đang phát triển đã và đang tự coi là có ưu thế như lực lượng lao động thủ công trẻ, dồi dào sẽ không còn là thế mạnh nữa, thậm chí bị đe dọa nghiêm trọng. Trong tương lai, người lao động có thể mất việc làm, bởi những lĩnh vực mà công nghệ robot có thể tác động tới trải dài từ dệt may, dịch vụ, giải trí cho đến y tế, giao thông, giáo dục…

Những tác động của cách mạng công nghiệp 4.0

Đối với lĩnh vực kinh doanh

Xu hướng áp dụng các nền tảng công nghệ số trong cả cung và cầu tạo sự đột phá trong cấu trúc các ngành hiện tại, tạo ra nền kinh tế “chia sẻ” hay “theo nhu cầu”, thể hiện ở 4 khía cạnh:
-    Đáp ứng yêu cầu khách hàng: Có thể hiểu và tiếp cận khách hàng dễ dàng, cung cấp trải nghiệm sống động, chi phí hợp lý nhưng thách thức là khách hàng ngày càng am hiểu công nghệ và hay thay đổi.
-    Nâng tầm sản phẩm: Số lượng lớn sản phẩm và dịch vụ được siêu kết nối đang làm thay đổi ranh giới giữa các ngành công nghiệp, tạo nên ngành mới, “phá hủy” ngành hiện có (ví dụ: Uber, Airbnb).
-    Đổi mới sáng tạo dựa trên sự hợp tác: Công ty phải sáng tạo hơn nhiều trong sản phẩm, dịch vụ và cả mô hình hợp tác để đáp ứng được sự cạnh tranh và thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh.
-    Đổi mới tổ chức: Cấu trúc và văn hóa tổ chức hiện nay chủ yếu phù hợp cho nền kinh tế công nghiệp, do đó cần sự điều chỉnh cho phù hợp với nền kinh tế số có tính toàn cầu hơn, biến đổi nhanh hơn.

 

CMCN4 sẽ gây ra nhiều tác động tới hoạt động sản xuất (Ảnh sưu tầm)

Tác động lên chính quyền

Các công nghệ và nền tảng mới cho phép công dân gắn kết với chính quyền hơn, nhiều ý kiến hơn, dễ tập hợp hơn. Chính quyền có sức mạnh công nghệ mới và làm tăng khả năng kiểm soát của chính quyền. Tuy nhiên, vai trò trung tâm thực hiện chính sách của chính quyền giảm đi bởi các nguồn cạnh tranh mới cũng như xu hướng tái sắp xếp và phân tán quyền lực được công nghệ mới hỗ trợ

Trong khi đó, khả năng thích ứng với công nghệ mới của của các cơ quan công quyền sẽ quyết định năng lực quản lý của họ. Chính quyền và các cơ quan quản lý của mình sẽ cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp và các hội, hiệp hội dân sự.

Tác động lên con người

CMCN4 sẽ không chỉ thay đổi những gì con người làm mà còn thay đổi chính con người. Theo đó, con người có thể sẽ mất dần những năng lực tinh túy của mình như lòng trắc ẩn và sự cộng tác. Kết nối mạng liên tục có thể làm hủy hoại một trong những tài sản quý giá nhất của con người: giao tiếp trong thế giới thực, phản ánh và chiêm nghiệm cuộc sống…

Đồng thời, cuộc tranh luận về những vấn đề cơ bản như ảnh hưởng đến cuộc sống riêng khi mất khả năng kiểm soát dữ liệu cá nhân sẽ ngày càng dữ dội hơn.

Những đột phá trong công nghệ sinh học và AI đang tái định nghĩa lại khái niệm thế nào là “con người” khi loài người dần có xu hướng bị “robot hóa”. Điều đó sẽ buộc chúng ta phải định nghĩa lại những ranh giới về đạo đức, luân lý

Tác động lên báo chí, truyền thông

Công nghệ viết tin tự động sẽ khiến phóng viên mới vào nghề khó kiếm việc làm. Phần mềm tự động viết tin tức tài chính đã được hãng thông tấn AP đưa vào sử dụng từ năm 2014 với tốc độ lên tới 2.000 bản tin/giây và tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực khác.

Với công nghệ lắng nghe mạng xã hội, các nhà báo sẽ nhanh chóng phát hiện những xu hướng nội dung được thích và chia sẻ nhanh nhất, nhiều nhất. Một trong những thách thức lớn nhất cho các mạng xã hội hiện nay là khả năng phát hiện sớm và ngăn chặn những tin tức giả mạo lan truyền cực kỳ nhanh chóng và không giới hạn. Điều đó có thể tác động rất nguy hiểm đến lòng tin và sự ổn định trong xã hội.

Kèm theo đó, một vấn đề mới nổi lên là trách nhiệm đạo đức báo chí của kỹ sư công nghệ - người viết ra những thuật toán để tìm kiếm, lựa chọn, kiểm và hiển thị những nội dung đến với người dùng mạng xã hội theo cách mà kỹ sư công nghệ cho là phù hợp nhất.

Kết luận

Không thể phủ định, CMCN4 tạo ra những cơ hội lớn để tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, phân phối, tiếp thị và dịch vụ quy mô toàn cầu, đổi mới mô hình tăng trưởng. Những tác động của CMCN4 đã và đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, toàn diện trên các mặt kinh tế, môi trường, quản lý xã hội và con người. Chính vì thế, việc giáo dục và đào tạo con người đủ kỹ năng việc làm, kỹ năng nhận thức phù hợp trong CMCN4 cũng như việc tìm kiếm, thu hút nhân tài công nghệ trên toàn cầu hiện đang là mối quan tâm hàng đầu và có ý nghĩa quyết định đối với những quốc gia muốn bắt kịp làn sóng CMCN4.

(Tổng hợp từ tài liệu Hội thảo "Hạ tầng viễn thông băng rộng trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4”)

TH