Xu hướng giáo dục trong kỷ nguyên số, CMCN 4.0

03:44 PM 21/05/2018 In bài viết

Ông Đặng Hoài Bắc chia sẻ về xu hướng giáo dục trong kỷ nguyên số và của Học viện

Theo ông Đặng Hoài Bắc, muốn đổi mới đào tạo đáp ứng nhu cầu nhân lực của CMCN 4.0, các cơ sở đào tạo, đặc biệt là các trường đại học (ĐH) cần thường xuyên nghiên cứu, khảo sát để nắm bắt nhu cầu xã hội gắn với phát triển các chương trình nghiên cứu, đổi mới phương thức và phương pháp đào tạo… Đặc biệt, vấn đề đổi mới công tác quản lý cần đề cao tính chủ động của các khoa trong đào tạo, nghiên cứu khoa học; ứng dụng triệt để ICT trong hoạt động, đồng thời đầy mạnh quốc tế hóa trong đào tạo và các hoạt động KHCN…

Hình thức, cách đào tạo cũng cần thay đổi để phù hợp với các yêu cầu mới. Trước đây trong đào tạo chủ yếu là 100% kiến thức từ thầy thì hiện nay cần tăng cường khả năng tự học của người học và tăng cường việc dạy thực tiễn của các chuyên gia, doanh nhân, môi trường thực tế… Việc đào tạo cũng cần tiếp cận theo hướng đa ngành thay vì chuyên ngành, đồng thời học không có nghĩa là theo, học thuộc mà cần tăng sự phản biện của người học… Các nhà trường cần xây dựng các phòng học thông minh và có sự hợp tác sâu rộng giữa doanh nghiệp (DN) và nhà trường, đầy mạnh xu hướng học trực tuyến, mở rộng đa kết nối. Đặc biệt, việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giáo viên theo cả chiều rộng lần chiều sâu là yêu cầu hàng đầu.

Một trong những yêu cầu cấp thiết của CMCN 4.0 là cải thiện nguồn nhân lực để có thể đáp ứng các yêu cầu về kiến thức và kỹ năng. Điều này đặt ra nhu cầu về sản xuất tri thức và ứng dụng tri thức một cách sáng tạo. Ngoài ra, những thay đổi trong thói quen đọc và học tập yêu cầu các nhà làm giáo dục phải đưa ra các phương pháp sư phạm mới. Tốc độ phát triển nhanh chóng của CMCN 4.0 đòi hỏi rằng khung giáo dục phải nhảy vọt từ khuôn khổ giáo dục 2.0 hiện tại lên giáo dục 3.0, 4.0.

Nền tảng giáo dục 4.0, theo ông Bắc cần dựa trên 5 chữ “I” được P. Diwan đưa ra là: Hấp thụ (Imbibe): Tiếp thu và nội suy hóa các khái niệm cơ bản; Lặp lại (Interating): Thực hành các kỹ năng cơ bản một cách chặt chẽ và có sự lặp lại để làm chủ kỹ năng; Diễn dịch (Interprete): Lấy dữ kiện từ việc nghiên cứu và áp dụng chúng vào các tình huống khác nhau với những thay đổi thích ứng theo từng điều kiện; Hứng thú (Interest): Phát triển sự tò mò và hứng thú về một chủ đề nghiên cứu sâu và đóng góp cho nền tảng kiến thức chung; Đổi mới (Innovate): Suy nghĩ khác và đưa ra các khái niệm độc đáo. Từ đó xây dựng các ý tưởng, sản phẩm và dịch vụ sáng tạo.

Việc thực hiện 5 “I” đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn của các nhà làm giáo dục và bản thân các giáo viên, giảng viên, đồng thời gắn liền với việc tích hợp các tiến bộ công nghệ trong giảng dạy. Với việc kho tàng kiến thức nhân loại đang được số hóa và trở nên sẵn có, sự hỗ trợ của Internet băng rộng, các phòng học thông minh… nhiệm vụ chính của giáo viên là tạo môi trường học tập, tạo điều kiện để sinh viên có cơ hội học tập theo phương pháp tích cực và sáng tạo.

Trong xã hội thông tin, ông Bắc cho rằng giảng viên phải giúp sinh viên điều chỉnh định hướng về chất lượng và ý nghĩa của nguồn thông tin, phải là nhà giáo dục chuyên nghiệp có đầu óc sáng tạo, biết phân tích, tư duy độc lập, có năng lực hợp tác tích cực và hỗ trợ có hiệu quả giữa người học với những gì họ muốn biết, là người cung cấp cách hiểu mới cho người học. Chính những giảng viên mới là nguồn lực lớn nhất và cũng là động lực thúc đẩy giáo dục chuyển lên nền tảng 4.0.

Cũng theo ông Bắc, đào tạo trực tuyến hiện đang là xu hướng được quan tâm rất nhiều và có lẽ cũng là hướng phát triển tất yếu trong thời đại 4.0. Theo nghiên cứu của Global Industry Analysts, thị trường giáo dục trực tuyến toàn cầu đạt hơn 100 tỷ USD trong năm 2017. Còn theo The Economist, số người đăng ký học trực tuyến trên thế giới năm 2016 đã đạt 60 triệu người. Theo khảo sát nghiên cứu, thị trường giáo dục đào tạo trực tuyến Việt Nam đang đầy tiềm năng với quy mô lớn cùng tốc độ tăng trưởng doanh thu hơn 40% mỗi năm, ước tính quy mô thị trường không dưới 2 tỷ USD. Do đó, không chỉ các DN trong nước, Việt Nam cũng là điểm đến hấp dẫn các nhà đầu tư ở châu Á như Nhật, Hàn Quốc hay Singapore. Tính đến hết năm 2016, Việt Nam có 309 dự án đầu tư vào giáo dục và đào tạo với tổng số vốn đăng ký hơn 767 triệu USD.

Một khái niệm hiện đang thu hút được rất nhiều các nhà làm giáo dục và các nhà đầu tư trên thế giới được là đào tạo trực tuyến mở quy mô lớn (Massive Open Online Course - MOOC). MOOC là các khóa học trực tuyến với đối tượng phục vụ là những người học qua mạng với số lượng không giới hạn và được cung cấp mở thông qua các dịch vụ web. Ngoài các tài liệu truyền thống như phim, ảnh, âm thanh và các bộ câu hỏi kiểm tra, MOOC còn xây dựng các cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau cho cả người học và người dạy. Từ đó giúp người học có môi trường trao đổi thông tin đa chiều, tăng cường sự hứng thú và đơn giản hóa quá trình học cũng như áp dụng kiến thức, kinh nghiệm mới.

Các khóa học MOOC có thể được cung cấp dạng miễn phí hoặc miễn phí một phần. Người học đăng ký tài khoản để tự theo dõi quá trình học và lưu trữ các thông tin cũng như quá trình học của bản thân và tự chọn các khóa học theo nhu cầu cá nhân. Các nhà cung cấp MOOC cũng cung cấp các chứng chỉ theo hại dạng: Chứng chỉ chứng nhận hoàn thành khóa học và chứng chỉ chứng nhận đạt chuẩn chất lượng đào tạo của khóa học. Hiện nay, nhiều trường ĐH trên thế giới đã bắt đầu công nhận chứng chỉ chất lượng của một số trang đào tạo trực tuyến lớn như Khan Academy, Udemy hay Udacity… Nhiều chuyên gia nhận định, trong tương lai gần, các trường ĐH sẽ chuyển dịch mô hình đào trạo trực tuyến của mình theo hướng MOOC.

Liên kết với DN đào tạo sinh viên đáp ứng nhu cầu xã hội thời 4.0

Giáo dục đại học hiện nay có vai trò trung tâm là thực hiện nghiên cứu khoa học và đào tạo, tuy nhiên, theo ông Đặng Hoài Bắc nếu chỉ hoàn thành tốt các vai trò đó thì khả năng của nó rất hạn chế và không đáp ứng được yêu cầu của kinh tế xã hội trong thời đại 4.0. Hiện nay, các trường ĐH ở Việt Nam hầu hết vẫn tập trung cho hai nhiệm vụ chính là: đào tạo được sinh viên đáp ứng nhu cầu xã hội và nghiên cứu phát triển khoa học để theo kịp các hướng nghiên cứu tiên tiến của thế giới. Nhiệm vụ ứng dụng các thành tựu của KHCN vào công cuộc xây dựng đất nước còn hạn chế. Do vậy, việc tăng cường mối liên kết giữa ĐH và DN nhằm chuyển giao tri thức từ trường ĐH vào cuộc sống sẽ là một giải pháp lớn góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội và đồng thời tạo đà phát triển cho bản thân các trường ĐH.

Sinh viên Học viện công nghệ BCVT trong giờ học

Để giải quyết bài toàn đào tạo gắn liền với thực tế, ông Bắc cho biết, Học viện Công nghệ BCVT đã xây dựng thí điểm mô hình đạo tạo kết hợp với DN, theo đó mở ra những chương trình đạo tạo kỹ sư theo đặt hàng của DN. Tùy theo các nhu cầu về nguồn nhân lực trong kế hoạch ngắn, trung và dài hạn, các DN lớn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đào tạo chuyên ngành. Các sinh viên được đào tạo theo các chương trình này sẽ được các DN bảo đảm điều kiện thực tập, ưu tiên tuyển dụng khi ra trường. Đây cũng là xu hướng chung của các nền giáo dục của các nước phát triển trên thế giới.

Học viện đang xây dựng dự án kết hợp với DN lớn trong ngành để thiết lập quỹ KHCN, lấy đây làm nguồn để phát triển các mô hình hỗ trợ phong trào nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, cũng như phong trào khởi nghiệp trong sinh viên. Học viện hướng tới xây dựng vườn ươm KHCN với đầy đủ cơ sở vật chất và dịch vụ hỗ trợ, giúp sinh viên hình thành và hiện thực hóa các ý tưởng nghiên cứu của mình, từ đó có thể phát triển thành các DN khởi nghiệp ngay trong khuôn viên của trường.

Bên cạnh đó, Học viện cũng đáng hướng tới hình thành một cổng thông tin quốc gia về nghiên cứu và đào tạo chuyên sâu, trên đó các nhà khoa học trên cả nước có thể tiếp cận và chia sẻ kiến thức, thông tin và sản phẩm công nghệ liên quan đến CMCN 4.0.

Lan Phương