Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19

Hãy tưởng tượng lịch trình hàng ngày của bạn hoàn toàn phụ thuộc vào một ứng dụng smartphone. Rời khỏi nhà, đi tàu điện ngầm, đi làm, đi uống cà phê, vào nhà hàng và trung tâm mua sắm - mỗi lần di chuyển được quyết định bởi màu sắc hiển thị trên màn hình smartphone của bạn. Màu xanh lá cây: bạn được tự do đi lại. Màu hổ phách hoặc đỏ: bạn bị cấm vào.
15:09 PM 18/04/2020 In bài viết này

Đây là thực tế đối với hàng trăm triệu người dân Trung Quốc kể từ cuộc khủng hoảng Covid-19 và vẫn đang được áp dụng khi Trung Quốc tiếp tục chiến đấu để vượt khủng hoảng.

Dựa trên công nghệ di động và dữ liệu lớn, chính phủ Trung Quốc đã sử dụng hệ thống "mã sức khỏe/mã y tế" dựa trên màu sắc để kiểm soát các hoạt động di chuyển của người dân và hạn chế sự lây lan của Covid-19. Các mã phản hồi nhanh được tạo tự động, thường được viết tắt là mã QR, được gán cho mỗi người dân như một thông báo về tình trạng sức khỏe của họ.

Mặc dù các cơ quan chức năng không yêu cầu bắt buộc sử dụng mã y tế, nhưng tại nhiều thành phố, công dân không có ứng dụng khai báo mã y tế này sẽ không thể ra khỏi các khu dân cư của họ hoặc đến hầu hết các địa điểm công cộng.

Đã ba tháng, Covid-19 dần được kiểm soát và các biện pháp phong toả nghiêm ngặt dần được dỡ bỏ ở phần lớn Trung Quốc, các mã vạch vuông nhỏ này vẫn tồn tại và vẫn đang hiện hữu trong cuộc sống của người dân.

Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19 - Ảnh 1.

Nhân viên văn phòng đưa smartphone có mã y tế cho một nhân viên bảo vệ, để thông báo họ được phép di chuyển và không bị nhiễm virus khi họ đến một tòa nhà

Sau Trung Quốc, chính phủ nhiều nước cũng đã hướng tới công nghệ tương tự để ngăn chặn lây lan của Covid-19. Singapore tháng trước đã ra mắt một ứng dụng smartphone truy vết nguồn tiếp xúc, cho phép các cơ quan chức năng xác định những người đã tiếp xúc với bệnh nhân Covid-19. Chính phủ Nhật Bản đang xem xét việc áp dụng một ứng dụng tương tự. Thủ đô Moscow, Nga cũng đã giới thiệu một hệ thống mã QR để theo dõi các hoạt động di chuyển và thực thi cách ly xã hội.

"Công nghệ hiện đang đóng một vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn đại dịch", Xian-Sheng Hua, chuyên gia AI về sức khỏe của tập đoàn thương mại điện tử (TMTĐT) khổng lồ Alibaba của Trung Quốc trao đổi với CNN.

"Để ngăn chặn sự lây lan của virus, truy vết nguồn tiếp xúc là một bước thiết yếu và đây là lý do tại sao các sáng kiến tương tự đang được áp dụng ở nhiều nơi trên thế giới" Xian-Sheng nói thêm.

Mã QR hoạt động như thế nào?

Chính phủ Trung Quốc đã tranh thủ sự trợ giúp của hai gã khổng lồ Internet là Alibaba và Tencent để lưu trữ các hệ thống mã y tế trên các ứng dụng smartphone phổ biến của họ.

Ứng dụng thanh toán di động Alipay của Alibaba, ứng dụng nhắn tin Wechat của Tencent đều chỉ hiện diện ở Trung Quốc, mỗi ứng dụng được hàng trăm triệu người sử dụng. Đặt mã y tế trên các nền tảng này có nghĩa là nhiều người có thể truy cập dễ dàng.

Hàng Châu, một thành phố ven biển ở phía đông tỉnh Chiết Giang, nơi Alibaba đóng trụ sở, là một trong những thành phố đầu tiên sử dụng mã y tế để quyết định công dân nào nên đi kiểm dịch. Hệ thống được Alipay ra mắt vào ngày 11/2.

Để nhận được mã y tế, người dân phải điền thông tin cá nhân của họ bao gồm tên, số chứng minh nhân dân hoặc số hộ chiếu và số điện thoại vào mẫu đăng ký. Sau đó, họ được yêu cầu báo cáo thông tin lịch sử đi lại của mình và đã tiếp xúc với bất kỳ bệnh nhân Covid-19 nào được xác nhận hoặc nghi ngờ trong 14 ngày qua hay chưa. Họ cũng cần đánh dấu vào các ô trong mẫu liên quan đến các triệu chứng nào họ có thể có như: sốt, mệt mỏi, ho khan, nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau họng hoặc tiêu chảy.

Sau khi thông tin được các cơ quan chức năng xác minh, mỗi người dùng sẽ được gán mã QR với các màu đỏ, hổ phách hoặc xanh lá.

Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19 - Ảnh 2.

Phóng viên CNN trình mã QR y tế tại Thượng Hải. Màu xanh lá có nghĩa là khoẻ và an toàn để đi lại.

Theo một thông báo của chính quyền TP. Hàng Châu: Người dùng có mã màu đỏ phải tự cách ly hoặc tự cách ly trong 14 ngày, người dùng có mã màu hổ phách sẽ bị cách ly trong 7 ngày, trong khi người dùng có mã màu xanh có thể tự do di chuyển quanh thành phố.

Các mã y tế cũng có thể đóng vai trò là người theo dõi các hoạt động di chuyển của mọi người trong khu vực công cộng, vì người dân phải quét mã QR khi họ đến những nơi công cộng. Khi một trường hợp được xác nhận nhiễm virus, các nhà chức trách có thể nhanh chóng quay lại nơi bệnh nhân đã đến và xác định những người đã tiếp xúc với người bị nhiễm bệnh.

Một người quen thuộc với việc phát triển các mã y tế trên Alipay nói với CNN rằng hệ thống này được các cơ quan chính phủ phát triển, vận hành và Alipay chỉ cung cấp nền tảng, hỗ trợ công nghệ.

Trong khi đó, Tencent cũng đã phát triển một hệ thống mã QR y tế tương tự trên Wechat, lần đầu tiên được giới thiệu vào đầu tháng 2 tại thành phố phía nam Thâm Quyến, nơi Tencent đóng trụ sở.

Mã QR được sử dụng rộng rãi như thế nào?

Trong vòng 1 tuần kể từ khi ra mắt, các mã y tế của Alipay đã được tung ra tại hơn 100 thành phố trên cả nước, hãng thông tấn Tân Hoa Xã cho biết.

Vào ngày 15/2, văn phòng chính phủ điện tử thuộc Hội đồng Nhà nước đã chỉ thị cho Alipay tăng tốc phát triển mã QR y tế để triển khai rộng trên toàn quốc. "Một lưới trời phòng chống dịch bệnh kỹ thuật số đang được triển khai trên quy mô rộng với tốc độ của Trung Quốc".

Theo Alipay, đến cuối tháng 2, hơn 200 thành phố ở Trung Quốc đã áp dụng các mã QR này.

Hệ thống mã y tế của Tencent cũng đã mở rộng tới hơn 300 thành phố vào tháng trước, theo Nhật báo Khoa học và Công nghệ Trung Quốc.

Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19 - Ảnh 3.

Hành khách đeo khẩu trang xếp hàng để trình mã QR màu xanh lá trên điện thoại của họ cho nhân viên bảo vệ kiểm tra khi đến ga đường sắt TP. Ôn Châu.

Vào ngày 1/3, Bắc Kinh đã ra mắt phiên bản mã QR ba màu, có thể truy cập thông qua cả Alipay và Wechat. Ngoài việc cung cấp tên và số ID, người dùng cũng cần đăng ký bằng nhận dạng khuôn mặt để lấy mã màu.

Các mã y tế cũng đóng một vai trò trung tâm trong việc dỡ bỏ dần các hạn chế đi lại ở tỉnh Hồ Bắc, nơi có khoảng 60 triệu người bị hạn chế di chuyển sau khi có lệnh phong toả vào cuối tháng 1.

Vào ngày 10/3, tỉnh này đã ban hành mã y tế cho những cư dân muốn đi lại trong tỉnh.

Các màu được gán theo cơ sở dữ liệu (CSDL) kiểm soát dịch bệnh của tỉnh: những người được chẩn đoán là bị nhiễm bệnh, những người nghi ngờ hoặc có triệu chứng, hoặc những người bị sốt sẽ nhận được mã màu đỏ; những người tiếp xúc gần gũi với những người trên sẽ nhận được mã màu vàng; và những người không có bất kỳ thông tin nào trong CSDL sẽ nhận được mã xanh - có nghĩa là họ khỏe mạnh và an toàn khi đi lại.

Màu sắc của mã QR quyết định sự tự do di chuyển của người dân: người mã xanh được phép đi lại trong tỉnh, người mã màu hổ phách không được phép đi lại và người mã đỏ sẽ được chữa trị và cách ly.

Tất cả người dân và du khách rời khỏi Hồ Bắc, Vũ Hán cần phải có mã QR màu xanh lá trên điện thoại của họ.

Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19 - Ảnh 4.

Hành khách kiểm tra mã y tế Vũ Hán của họ trước nhà ga xe lửa Hàn Khẩu ở Vũ Hán vào ngày 8/4

Các vấn đề nảy sinh?

Như tất cả các sản phẩm công nghệ, ứng dụng y tế không hẳn hoàn hảo - ứng dụng có thể có lỗi và gán cho người dùng mã màu sai và buộc họ phải cách ly.

Tại Hàng Châu, thành phố nơi mã y tế của Alipay được giới thiệu đầu tiên, một số cư dân đã phàn nàn trên phương tiện truyền thông xã hội rằng họ đã bị gán nhầm mã màu đỏ - chẳng hạn như có dấu hiệu "nghẹt mũi" hoặc "mệt mỏi" trên trang đăng ký, mặc dù những dấu hiệu này cũng là triệu chứng của cảm lạnh và cúm thông thường

Vài ngày sau khi ra mắt, chính quyền Hàng Châu cho biết trong một tuyên bố rằng đường dây nóng của người đứng đầu thành phố này đã nhận được quá nhiều cuộc gọi từ những người có thắc mắc về mã y tế QR của họ, và do đó đã thiết lập một ứng dụng trực tuyến cho những người yêu cầu xem lại mã được gán cho họ.

Khi người dân Trung Quốc được phép đi lại sau khi dỡ bỏ lệnh cách ly, một vấn đề khác đã nảy sinh: không phải tất cả các tỉnh/thành đều công nhận các mã y tế của nhau.

Mặc dù tất cả các mã QR đều có 3 màu giống nhau và được phát triển bởi cùng một công ty, nhưng chúng dựa trên các CSDL Covid-19 khác nhau do chính quyền địa phương thiết lập.

Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19 - Ảnh 5.

Một hành khách sử dụng smartphone khi quét mã QR y tế của thành phố Vũ Hán trước khi vào sân bay Thiên Hà ở Vũ Hán vào ngày 11/4.

Bởi vì các CSDL không được chia sẻ giữa các chính quyền địa phương và vì chính quyền các tỉnh/thành có thể có các tiêu chuẩn khác nhau để gán màu, một số tỉnh/thành đã không ng nhận các mã y tế của tỉnh/thành khác, theo Nhật báo Pháp lý Trung Quốc.

Một cư dân Hồ Bắc tên là Yuan, người đã trở lại tỉnh Quý Châu để làm việc vào cuối tháng 3 sau khi lệnh phong toả được dỡ bỏ, đã chia sẻ với Nhật báo Pháp lý là anh phải trải qua 14 ngày cách ly ở Quý Châu, mặc dù anh có mã số y tế xanh lá của Hồ Bắc sau khi cách ly 14 ngày ở đó. Quý Châu không công nhận mã sức khỏe của Hồ Bắc, tờ báo này cho biết.

Để giải quyết vấn đề này, chính phủ đã đưa ra một "mã phòng chống dịch bệnh" quốc gia. Mao Qunan, một cán bộ của Ủy ban Y tế Quốc gia cho biết, cơ quan này cũng đã tải lên một CSDL toàn quốc về các ca nhiễm Covid-19 đã được xác nhận và nghi ngờ và những người tiếp xúc gẫn gũi với trên một nền tảng tập trung, hy vọng chính quyền các tỉnh/thành có thể công nhận các mã y tế của nhau thông qua chia sẻ dữ liệu.

"Chúng tôi đã hiện thực việc công nhận và chia sẻ dữ liệu cơ bản lẫn nhau", Mao đã chia sẻ với một nhà báo vào ngày 21/3.

Cũng có những lo ngại về quyền riêng tư. Các mã sức khỏe dựa trên các kho dữ liệu mà chính quyền tỉnh/thành đã thu thập từ các cá nhân - bao gồm thông tin cá nhân, địa điểm, lịch sử đi lại, các tiếp xúc gần đây và tình trạng sức khỏe của họ.

"Tất cả những gì tôi quan tâm là liệu thông tin cá nhân của chúng tôi có bị rò rỉ hay không và bảo mật thông tin của chúng tôi có được đảm bảo hay không", Han Dongyan, người dùng Weibo cho biết.

Zhu Wei, một chuyên gia pháp lý tại Đại học Khoa học Chính trị và Pháp luật Trung Quốc, đã bảo đảm về các mã y tế trong một cuộc phỏng vấn với tờ nhật báo Guangming. Ông cho biết các mã y tế tuân thủ luật bảo mật Internet của Trung Quốc vì người dùng biết về dữ liệu của họ được thu thập và vì chính phủ đã tham gia vào quá trình này.

Mã QR số vận hành như thế nào khi Trung Quốc chiến đấu với Covid-19 - Ảnh 6.

Một người phụ nữ mặc bộ đồ bảo hộ và đeo khẩu trang giơ mã QR y tế của thành phố Vũ Hán để người dân quét trước khi vào khu dân cư ở Vũ Hán.

Jason Lau, một chuyên gia về quyền riêng tư và giáo sư tại Đại học Baptist Hồng Kông, cho biết chính quyền Trung Quốc cần đảm bảo các mã y tế đáp ứng các quy định bảo mật dữ liệu điển hình. Ví dụ, dữ liệu được thu thập phải "tương xứng với mục đích cần đạt được".

Ông cũng đưa ra câu hỏi liệu các mã - và tất cả các thông tin cá nhân được thu thập - sẽ vẫn ở đây ngay cả sau khi đại dịch đi qua.

"Làm thế nào để chúng ta xác định khi nào đại dịch thực sự kết thúc? Vì vậy, ví dụ như chính phủ và các công ty đang thu thập dữ liệu này - ai sẽ là người nói "OK đại dịch đã kết thúc hãy xóa dữ liệu, đừng lưu trữ dữ liệu cá nhân nữa", Lau nói.

Liu Yuewen, một chuyên gia dữ liệu lớn làm việc cho cảnh sát ở phía nam tỉnh Vân Nam, cho biết trong một cuộc họp báo vào tháng 2 rằng dữ liệu mã y tế sẽ bị phá hủy khi những nỗ lực kiểm soát dịch bệnh chấm dứt.

"Không ai có thể nhìn thấy bất kỳ dữ liệu nào nếu không có sự cho phép của cơ quan đầu não phòng chống dịch bệnh", ông nói, tờ Tin tức Bắc Kinh đã đưa tin.

Một số thành phố đã bắt đầu loại bỏ các mã y tế khỏi một số phần của cuộc sống của người dân.

Tại Hàng Châu, nơi mã QR được giới thiệu đầu tiên, chính phủ đã thông báo vào ngày 21/3 rằng người dân không còn phải trình mã số sức khỏe của họ tại các địa điểm công cộng, như ga tàu điện ngầm, trung tâm thương mại và khách sạn.

Nhưng ở nhiều nơi khác, chẳng hạn như Bắc Kinh và Thượng Hải, các mã vạch vuông nhỏ vẫn quyết định nơi mọi người có thể và không thể đi trong ngày.

Hoàng Linh (Theo CNN)
Xem thêm