Đọc sách trong cơn bão thông tin mạng

Lưu Hương| 19/04/2021 10:50
Theo dõi ICTVietnam trên

Sự ra đời và can thiệp của các phương tiện truyền thông như đài phát thanh, truyền hình, báo điện tử và đặc biệt là internet, mạng xã hội… vào đời sống tinh thần của con người có làm tăng thêm sự hiểu biết của chúng ta không, hay ngược lại, chúng khiến thói quen đọc sách trở nên bị mai một?

Câu trả lời là: Sự bùng nổ của Internet và mạng xã hội đã tạo ra thói quen đọc báo, lướt web, và vì thế sách bị bỏ rơi, hoặc được đọc một cách dễ dãi, thụ động, đọc chỉ để có thông tin mà không cần động não tư duy. Đọc một bài báo thường dễ hơn đọc một cuốn sách cùng chủ đề, vì thế việc đọc báo thường xuyên mà không đọc sách sẽ tạo cho chúng ta thói quen lười biếng, ngại đọc những cuốn sách dày. Báo chí và mạng xã hội cũng là những nguồn cung cấp thông tin phong phú, nhưng chúng không tạo ra một không gian sâu lắng như cái cách mà sách mang lại cho độc giả. Do đó, báo chí và thông tin trên mạng không thể thay thế chức năng của sách và thông tin từ sách.

Mortimer J.Adler và Charles Van Doren, các tác giả của cuốn Đọc sách như là một nghệ thuật (How to read a book) cho rằng, "các phương tiện giải trí và thông tin trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta là những "trụ cột tinh thần giả dối". Chúng có thể cho chúng ta cảm tưởng rằng trí óc của ta hoạt động vì chúng yêu cầu ta phản ứng trước những kích thích từ bên ngoài. Nhưng sức mạnh khiến ta tiếp tục hành động từ những kích thích ấy lại rất hạn chế. Chúng giống như ma túy. Chúng ta quen dần với chúng và ngày càng cần nhiều hơn. Cuối cùng, chúng càng lúc càng ít tác dụng cho đến khi không còn gì nữa. Như vậy, nếu thiếu các nguồn lực nội tại, chúng ta sẽ ngừng phát triển về trí tuệ, tinh thần và đạo đức, tức là ta bắt đầu chết đi…". Còn nhà sản xuất phim David Puttnam thì cho rằng, "truyền thông đã khiến chúng ta nghĩ rằng, chỉ có một số người có khả năng sáng tạo, sáng tạo là thiên bẩm, còn đa số chúng ta chỉ là những người đón nhận, thưởng thức các sản phẩm mà họ làm ra. Nhưng không phải như vậy, mỗi chúng ta đều có thể tham gia vào quá trình sáng tạo một điều gì đó". Và sách là người bạn đồng hành tích cực nhất trong hành trình tư duy sáng tạo của mỗi chúng ta.

Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, con người ít đọc sách không phải vì không có điều kiện tiếp cận sách báo mà bởi vì có quá nhiều sách và các nguồn thông tin khác khiến chúng ta bối rối, lạc lối, không biết phải đọc từ đâu và đọc như thế nào. Theo số liệu thống kê của World Culture Score Index, Ấn Độ là nước đứng đầu thế giới hiện nay về "chỉ số đọc", với trung bình 10 giờ 42 phút/ tuần; Thái Lan xếp thứ hai với chỉ số trung bình là 9 giờ 24 phút/tuần và Mỹ là 5,42 giờ/tuần… Tại các nước như: Israel, Phần Lan, Pháp, Nhật Bản, trung bình mỗi người đọc 20 cuốn sách/năm; tại các nước Singapore, Malaysia, Thái Lan, con số này là 14 cuốn sách/năm. Trong khi đó, theo khảo sát của Bộ Giáo dục - Đào tạo Việt Nam, trung bình một người Việt Nam đọc 4 cuốn/năm, trong đó 2,8 cuốn là sách giáo khoa và 1,2 cuốn là sách khác (dẫn theo VOV: https://vov.vn/van-hoa/ van-hoc/5-nam-ngay-sach-vietnam-nguoi-viet-doc-4-hay-1-cuonsach-moi-nam-897994.vov). Những con số này cho thấy thói quen và cách thức đọc sách của người dân các nước. Tỉ lệ 2,8:1,2 giữa sách giáo khoa và các loại sách khác cho thấy đa số người dân chỉ đọc sách công cụ, tức là những sách phục vụ cho công việc chuyên môn của mình, mà không đọc các thể loại sách khác. Với cách đọc sách đó, nền tảng kiến thức của người đọc chắc chắn sẽ không được mở rộng. Theo Mark Twain, "người không đọc những cuốn sách bổ ích thì cũng chẳng có lợi thế gì hơn so với người không đọc chúng". Chính vì vậy, việc rèn cho mình kỹ năng đọc để từ đó có khả năng phân loại và xử lý thông tin, lựa chọn những cuốn sách bổ ích và đọc một cách có hệ thống, có chọn lọc.

Đọc sách trong cơn bão thông tin mạng - Ảnh 1.

Đọc sách trong cơn bão thông tin mạng

Khi gặp cuốn "Đọc sách như một nghệ thuật" của Mortimer J. Adler và Charles Van Doren tôi mới biết lâu nay mình đọc sách không mấy hiệu quả. Để đọc sách một cách hiệu quả thì phải có phương pháp. Cuốn sách này được coi là một tác phẩm kinh điển trong việc hướng dẫn cách thức tiếp cận từng thể loại sách khác nhau để có được cách đọc hiệu quả. Theo các tác giả, kỹ năng đọc chính là kỹ năng tiếp nhận các loại thông tin một cách hiệu quả. Ở mức độ cao hơn, là kỹ năng phân tích và xử lý thông tin, nghĩa là không tiếp nhận kiến thức, thông tin một cách thụ động. Con gái tôi thường nói: não là để tư duy chứ đâu chỉ để nhớ, khi nó giải thích vì sao không thích các môn học phải học thuộc lòng. Nó thích những môn không cần học thuộc như vẹt mà chỉ cần nắm được lý thuyết rồi tự phân tích và lý giải. Về điều này, trong cuốn Đọc sách như một nghệ thuật, các tác giả cũng cho rằng, hãy liên hệ với khả năng nhớ một điều và khả năng phân tích điều đó, nếu bạn chỉ sử dụng mỗi trí nhớ, bạn sẽ không thu thập thêm gì ngoài thông tin, tức là bạn chưa được khai sáng. Bạn chỉ được khai sáng khi nào bạn có khả năng phân tích những điều bạn đọc để hiểu được ngụ ý của tác giả. Với tôi, đọc hiệu quả một cuốn sách là khi chúng ta đọc được những đối thoại ngầm và nền tảng của văn bản, thay vì chỉ đọc lớt phớt trên bề mặt văn bản.

Không chỉ nói về phương pháp đọc sách, cuốn sách còn truyền cảm hứng cho chúng ta về việc đọc sách: "Đọc tốt, hay đọc tích cực, không chỉ tốt cho chính bản thân việc đọc, cũng không chỉ là một phương tiện giúp ta tiến bộ trong công việc hay nghề nghiệp. Nó còn giúp ta giữ cho trí óc sống và phát triển". Theo Mortimer J. Adler và Charles Van Doren, đọc sách là một cách trò chuyện với chính mình. Nếu như trên lớp học, khi bạn đặt câu hỏi, giáo viên sẽ trả lời bạn, thì khi bạn hỏi một cuốn sách, chính bạn phải là người trả lời câu hỏi đó, tức là bạn phải tự phân tích và lý giải. Vì thế đọc sách chính là tự khám phá thế giới và bản thân. Đọc sách phải trở thành một thói quen, một phần của cuộc sống, như cách chúng ta hình thành thói quen đi bộ hay tập yoga đều đặn mỗi ngày để giữ gìn vóc dáng và sức khỏe. Chừng nào bạn thấy việc đọc sách là một nhu cầu, như nhu cầu ăn uống hằng ngày, khát thì uống, đói thì ăn, bạn sẽ thấy việc đọc sách là điều không thể thiếu trong đời sống. Bỏ đói tinh thần cũng giống như chúng ta để cho cơ thể mình thiếu dưỡng chất vậy. Việc đọc sách có thể biểu đạt tư duy và lối sống của bạn. Cuộc trò chuyện với sách cũng giống như cuộc trò chuyện với những người bạn, có nghĩa là câu chuyện phải làm nảy sinh những ý tưởng mới, và chúng ta học hỏi được điều gì đó từ những người bạn của mình. Còn không, đó chỉ là cuộc nói chuyện phiếm, mà sau đó không có gì đọng lại.

(Bài báo đăng ấn phẩm in Tạp chí TT&TT số đặc biệt chào mừng ngày Sách Việt Nam 21/4/2021)

Nổi bật Tạp chí Thông tin & Truyền thông
Đừng bỏ lỡ
  • Bộ TT&TT bổ nhiệm một Phó Giáo sư giữ chức Phó Vụ trưởng Vụ HTQT
    PGS. TS. Hoàng Hữu Hạnh, Giám đốc Trung tâm đào tạo quốc tế kiêm phụ trách khoa Đa phương tiện, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông được bổ nhiệm giữ chức Phó Vụ trưởng Vụ HTQT, Bộ TT&TT.
  • Người dùng có thể đo tốc độ truy cập Internet Việt Nam tự động
    Hệ thống đo tốc độ truy cập Internet Việt Nam i-Speed vừa được nâng cấp, bao gồm: nâng cấp phiên bản mới (phiên bản 4.0, bản dành cho hệ điều hành Android) cho ứng dụng i-Speed và nâng cấp hệ thống thống kê, chia sẻ, cung cấp số liệu đánh giá tốc độ truy cập Internet Việt Nam.
  • Sự cố CrowdStrike ảnh hưởng đến 49 triệu người, gây thiệt hại 1,4 tỷ USD
    Thiệt hại ban đầu từ sự cố ngừng hoạt động công nghệ toàn cầu ngày 19/7 được các nhà phân tích thị trường ước tính lên tới hơn 1,4 tỷ USD, với hơn 49 triệu người bị ảnh hưởng.
  • Lưu trữ: người hùng thầm lặng của việc triển khai AI
    Nhiều doanh nghiệp (DN) chỉ tập trung vào sức mạnh tính toán và mạng khi triển khai các dự án trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng họ có thể đang bỏ qua bức tranh toàn cảnh về nhu cầu lưu trữ lớn của mình.
  • Lỗ hổng bảo mật của SAP đặt ra câu hỏi về sự vội vàng trong AI
    Công ty bảo mật đám mây Wiz đã công bố một báo cáo chi tiết về các lỗ hổng bảo mật của SAP, hiện đã được vá, đặt ra những câu hỏi đáng báo động về vai trò thứ yếu của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phòng thủ an ninh mạng.
  • Tình cảm đặc biệt của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dành cho "quê hương Kinh Bắc - Bắc Ninh"
    Trên cương vị người đứng đầu Đảng ta, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã 5 lần về thăm, làm việc với Bắc Ninh. Đối với vùng quê Kinh Bắc, Tổng Bí thư luôn dành một tình cảm đặc biệt. Trong nhiều bài phát biểu, nói chuyện, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vẫn nhận mình là người Bắc Ninh. Những ý tứ "Bắc Ninh quê tôi", "Quan họ quê tôi"... cũng được Tổng Bí thư nhắc đến nhiều lần trong bài kết luận sâu sắc tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021.
  • Cha mẹ hiểu biết để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng
    Các chủ đề bảo mật, an toàn mạng trên quy mô toàn cầu là một phần công việc và dịch vụ hàng ngày mà các công ty viễn thông cung cấp cho người dùng. Mặc dù Internet đại diện cho một nguồn khả năng vô tận, nhưng bên cạnh những mặt tích cực, các công nghệ mới cũng ẩn chứa rất nhiều rủi ro nếu chúng được sử dụng một cách liều lĩnh và chúng ta không nhận thức được những rủi ro này. Đó là lý do tại sao phải nâng cao nhận thức cho người dùng, đặc biệt là những người trẻ tuổi nhất biết bảo vệ bản thân trong môi trường ảo.
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dành sự quan tâm đặc biệt cho việc xây dựng nền báo chí cách mạng
    Đồng chí Nguyễn Phú Trọng bắt đầu sự nghiệp bằng nghề báo. Ông trải qua các vị trí công tác ở Tạp chí Học tập, nay là Tạp chí Cộng sản từ cán bộ tư liệu, biên tập viên, Trưởng ban, Phó Tổng Biên tập đến Tổng Biên tập. Là một nhà báo, ông còn tham gia giảng dạy, đào tạo đội ngũ người làm báo Việt Nam tại Học viện Báo chí-Tuyên truyền.
  • 7 bài học rút ra từ sự cố CrowdStrike
    Sự cố CrowdStrike xảy ra mới đây là một lời cảnh tỉnh cho các công ty, chính phủ và ngành công nghệ. Và các đội ngũ CNTT có thể học được điều gì từ thảm họa cập nhật phần mềm đã gây chấn động này?
  • Nền tảng số Việt Nam hiện diện trên bản đồ AI thế giới
    Nền tảng nhận diện hình ảnh bằng trí tuệ nhân tạo VNPT SmartVision giành thắng lợi toàn diện tại đấu trường AI City Challenge 2024, uy tín thế giới và qua đây khẳng định mạnh mẽ cho trí tuệ Việt Nam đang vươn tầm thế giới.
Đọc sách trong cơn bão thông tin mạng
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO